dyslexie
Het woord dyslexie is opgebouwd uit de begrippen dys-functie en lexicon, wat zoveel wil zeggen, dat het mentaal woordenboek niet goed functioneert. Bij dyslexie wordt er voornamelijk uitgegaan van een stoornis in het fonologisch circuit in de hersenen. Dit gebied is verantwoordelijk voor het verklanken van woorden of letters. De stoornis verwijst in dit geval op een verlies of afwijking in de anatomische structuur of psychologische functie. Hierdoor kunnen problemen ontstaan in het automatiseren van klank-teken koppelingen.
school
Op de basisschool, vroeger de lagereschool, ontstaan meestal de eerste problemen met dyslexie. Veel problemen ontstaan, omdat problemen ontstaan uit dyslexie, niet serieus genomen worden. Iedereen weet dat het niet goed is om iemand voor dom te verkopen. Maar iemand alleen maar dingen laten doen waarin hij of zij slecht presteert kan ook funest werken. Als kind probeer je natuurlijk ook al om je plek te veroveren in de samenleving. Als je dan merkt dat je eigenlijk helemaal niks goed kan doen, ga je je misschien ook als kind existenti‘le vragen stellen. Hier heb ik het alleen nog over de frustratie van het niks goed kunnen doen. Ook in de begeleiding of behandeling van de taalproblemen, wordt er weinig geprobeerd om de taal naar het kind toe te brengen. De taal is een gegeven en als je daar problemen mee hebt dan moet je gewoon wat beter je best doen. Stampen, hameren en pompen, in plaats van genuanceerd kijken wat het probleem is en waarmee een kind moeite heeft. Daarmee bedoel ik niet kijken welke fouten een kind maakt, maar kijken welke problemen een kind zelf ondervindt, bij het zich eigen maken van de taal.
beelddenken
Ook al is dyslexie in wezen een taalprobleem, er kunnen zich ook op andere terreinen problemen voordoen. Bij dyslexie spelen een complex van factoren een rol. Veel problemen zijn te herleiden op de niet talige, de niet sequenti‘le manier van informatie verwerken, of te wel het multi-lineaire informatie verwerken. Informatie die een vaste opeenvolging heeft wordt in een niet vaste volgorde verwerkt en opgeslagen. Alle informatie is wel aanwezig maar niet in de juiste volgorde.
samenleving
Taal speelt een belangrijke rol in onze samenleving. Hoewel taal misschien geen goede graadmeter is voor het intellect, is taal er nog wel onbetwist het voertuig van. Dat het hebben van een taalhandicap ingrijpende gevolgen heeft, kan haast niet anders. De sociale druk om taal te leren is erg groot. In veel gevallen moet iets zwart op wit staan om mee te mogen doen of om in zijn bestaan erkent te worden. Taalvaardigheid is een makkelijke en effici‘nte manier om een eerste selectie te maken in succes of geen succes. Stuur maar een briefje, of zet maar op papier, zijn veel gehoorde kreten in onze samenleving. Ook in sollicitatie procedures is de brief het eerste wat iemand anders onder ogen krijgt. Om hiermee maar aan te geven dat de samenleving een maat stelt en dat taalvaardigheid daar op vele niveaus een rol in speelt. Niet alle problemen zijn opgelost door dyslectici te ontzien, maar erkenning van het probleem lost wel veel op, op het niveau van school en opleiding. Erkenning van het probleem is een belangrijk aspect aan het fenomeen dyslexie, zoniet het het belangrijkste.
organisatie
Organisatie kan een zwak punt zijn bij dyslectici, omdat dit immers in hoge mate een sequenti‘le aangelegenheid is, zoals het gebruik van een agenda of kalender. Omdat orde en organisatie, het maken van notities en het gebruik van een agenda, voor een dyslecticus waarschijnlijk niet iets vanzelfsprekends is, zal dat waarschijnlijk ook alleen worden toegepast op plaatsen en tijden waar dit van essentieel belang is. Een gevaarlijke neiging is daarom, om alles te lang uit het blote hoofd te willen organiseren.
visualiteit
Met de ogen van dyslectici is niks mis, maar de verwerking van visuele informatie kan verschillen van dat van andere mensen. Omdat dyslectici moeite hebben met verwerken van tekstuele informatie, is het waarschijnlijk dat dyslectici zich meer toeleggen op het verwerken van beeldinformatie.
taal
Omdat taal een belangrijke rol in onze samenleving speelt, zijn lezen en schrijven, als vaardigheden, vrijwel onmisbaar voor de persoonlijke ontwikkeling, het sociale contact en het zelfstandig maatschappelijk kunnen functioneren. Omdat de taal in bijna alle maatschappelijke activiteiten terug komt en daar een belemmering vormt, is een dyslecticus zich zeer bewust van taal. Hoewel taal wel degelijk onderkend wordt als belangrijk communicatie middel, wordt tegelijkertijd de rol van de taal in de intermenselijke verhoudingen kritisch ter discussie gesteld. De taal wordt als middel om kennis en ervaringen op te doen als ruimschoots onvoldoende en oninspirerend ervaren. Ook wordt de taal als middel voor expressie, zoals je uiten en ervaringen onder woorden te brengen, als een onhandig vehikel bestempeld. De taal kan dan wel heel belangrijk zijn, maar tegelijkertijd bestaat de indruk, dat door veel mensen de taal misschien wel iets te veel en vooral ook te vanzelfsprekend wordt overgewaardeerd, als vehikel voor kwaliteit, ervaring en intellect.
ontwerpen
Omgaan met taal, uitdrukking geven aan ideeën is de essentie van een vak als grafisch ontwerpen. Een grafisch ontwerper kan niet om taal en andere uitdrukkingsvormen heen. Als je iets wilt communiceren of overbrengen is het nodig om een uitdrukkingsvorm te vinden. Of dat nou in woorden of in beelden is. Taalstructuren zoals sequentie en opbouw zijn bijna niet te vermijden in de communicatie. Ook is het heel belangrijk om dingen te benoemen, een naam, een tijd en een plaats te geven. Iedere ontwerper heeft in principe dezelfde middelen tot zijn beschikking. Wat dat betreft zijn er ook andere factoren die waarschijnlijk een grotere invloed hebben op de portfolio van een grafisch ontwerper. Achtergrond en opleiding zijn natuurlijk zeer belangrijke elementen en niet te vergeten het klanten bestand. Verder kan je volgens mij niet stellen dat een ontwerpstijl, of wat dat dan ook mag zijn niet, vanuit een handicap als dyslexie gedirigeerd wordt. Toch vind ik het stellige streven naar eenvoud en soberheid, in het werk van sommige dyslectische ontwerpers intrigerend. Terwijl je toch ook weer niet kan zeggen dat iedereen die zijn eigen werk naar eenvoud en soberheid streeft dyslectisch is.
"je probeerde het wel maar het lukte niet"
"ik heb alles via beeld geleerd"
"ik zag in mijn omgeving dat ik niet klopte"
"het is zo dat mijn archief een teringbende is"
"ik kijk heel erg naar de vorm van tekst"
"ik vind taal ook heel erg onbeholpen"
"het zal nooit overdone zijn"
"niet dat ik niet van de betekenis van het woord hou"
"niet iedere ordening hoeft naar eenvoud te streven"
"ik kan heel erg van de hak op de tak springen"